अंगदुखीवर पेनकिलर घेताय? थांबा! ४९ वर्षांच्या शेतकऱ्याच्या दोन्ही किडन्या निकामी, थेट डायलिसिसची वेळ

नागपूर : शारीरिक कष्टाचे काम करताना किंवा अंगदुखी उद्भवताच तात्काळ आराम मिळवण्यासाठी मेडिकल स्टोअरमधून थेट वेदनाशामक गोळ्या (Painkillers) घेण्याची सवय अनेकांना असते. मात्र, ही सवय किती जीवघेणी ठरू शकते, याचे एक धक्कादायक प्रकरण समोर आले आहे. सलग पाच वर्षे विनासायास पेनकिलर घेतल्यामुळे एका ४९ वर्षीय शेतकऱ्याच्या दोन्ही किडन्या पूर्णपणे निकामी झाल्या असून, त्यांना आता थेट डायलिसिसवर (Dialysis) जाण्याची वेळ आली आहे. विशेष म्हणजे, या बिचाऱ्या शेतकऱ्याला मधुमेह (Diabetes) किंवा उच्च रक्तदाबाचा (High BP) कोणताही पूर्वइतिहास नव्हता.

Read Also: कॅन्सर रुग्णांना मोदी सरकारचा मोठा दिलासा; कर्करोगावरील औषधे ७०% पर्यंत स्वस्त होणार!

काय आहे नेमके प्रकरण?

एशियन इन्स्टिट्यूट ऑफ नेफ्रोलॉजी अँड युरोलॉजीचे वरिष्ठ नेफ्रोलॉजिस्ट आणि रीनल ट्रान्सप्लांट फिजिशियन डॉ. नवीनाथ एम. यांच्या संदर्भातील हे प्रकरण आहे. तामिळनाडूच्या तिरुवन्नामलाई येथील एका ४९ वर्षीय शेतकऱ्याला शेतात काम करताना कंबर, पाठ आणि शरीरात तीव्र कळा येत असत.

• पाच वर्षांपासून सुरू होता गोळ्यांचा सखा: धान रोवणी आणि शेतातील कडक उन्हात जवळपास १० तास शारीरिक श्रम केल्यानंतर होणाऱ्या वेदना सहन न झाल्याने, हे शेतकरी डॉक्टरकडे जाण्याऐवजी स्थानिक मेडिकलमधून स्वस्त आणि सहज मिळणाऱ्या वेदनाशामक गोळ्या आणून खात असत.
• ‘वली माथिराई’ ठरली घातक: स्थानिक भाषेत ‘वली माथिराई’ (दुखण्यावरची गोळी) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या गोळ्यांमध्ये डाइक्लोफेनाक (Diclofenac) आणि एसिक्लोफेनाक (Aceclofenac) या NSAIDs (नॉन-स्टेरॉयडल एंटी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स) गटातील औषधांचा समावेश होता.
• डायलिसिसची वेळ: जेव्हा त्यांची प्रकृती बिघडली आणि त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले, तेव्हा त्यांच्या रक्तातील क्रिएटिनिनची पातळी तब्बल ११.४ mg/dL इतकी वाढल्याचे निष्पन्न झाले. अल्ट्रासाऊंड रिपोर्टमध्ये दोन्ही किडन्या आकुंचन पावल्या आणि गंभीरपणे खराब झाल्याचे समोर आले, ज्यामुळे आपत्कालीन डायलिसिस सुरू करावे लागले.

पेनकिलर्स किडन्यांसाठी धोकादायक का ठरतात?

तज्ज्ञांच्या मते, वेदनाशामक औषधे मूळची पूर्णपणे घातक नसतात, परंतु त्यांचा अतिवापर किंवा विना-डॉक्टर सल्ला घेतलेले सेवन शरीराला आतून पोखरून टाकते:

1. रक्तपुरवठ्यात अडथळा: आपल्या किडन्या शरीरातील रक्त शुद्ध करण्याचे आणि टाकाऊ घटक बाहेर टाकण्याचे काम करतात. NSAIDs गटातील पेनकिलर्स किडन्यांच्या नैसर्गिक रक्तपुरवठा नियमन यंत्रणेत अडथळा निर्माण करतात.
2. डिहायड्रेशनचा घातक परिणाम: उन्हात सतत काम केल्यामुळे किंवा प्रचंड घाम आल्यामुळे शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी होते (Dehydration). अशा स्थितीत पेनकिलर घेतल्यास किडन्यांवर प्रचंड ताण येतो आणि त्या अचानक काम करणे बंद करू शकतात (Acute Kidney Injury). ही दुखापत वारंवार झाल्यास किडन्या कायमच्या निकामी होतात.

किडनी खराब होण्यापूर्वी शरीरात दिसणारी ‘ही’ लक्षणीय लक्षणे

किडनी आतून खराब होत असताना सुरुवातीला कोणतीही तीव्र लक्षणे दिसत नाहीत, त्यामुळे रुग्ण सहजतेने काम करत राहतो. मात्र, जेव्हा नुकसान खूप वाढते तेव्हा खालील लक्षणे प्रकर्षाने जाणवतात:

• सतत तीव्र थकवा जाणवणे
• पायांच्या घोट्यांवर किंवा चेहऱ्यावर सूज येणे
• लघवीचे प्रमाण अचानक खूप कमी होणे
• श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा श्वास गुदमरणे
• सतत मळमळणे आणि भूक न लागणे

डॉक्टरांचा महत्त्वाचा सल्ला: कोणी घेतली पाहिजे विशेष काळजी?

• शेतकरी, मजूर आणि कामगार: उन्हात किंवा शारीरिक श्रम करणाऱ्या व्यक्तींनी वारंवार पेनकिलर घेणे टाळावे आणि शरीरात पाण्याचे प्रमाण (Hydration) उत्तम ठेवावे.
• मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब रुग्ण: ज्यांना आधीच बीपी वा शुगरचा त्रास आहे किंवा जे ज्येष्ठ नागरिक आहेत, त्यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही ओव्हर-द-काउंटर पेनकिलर घेऊ नये.
• चाचणी कधी करावी? जर तुम्हाला वारंवार अंगदुखीसाठी औषधे घ्यावी लागत असतील, तर नियमितपणे रक्तातील क्रिएटिनिन (Creatinine) आणि लघवीची चाचणी करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
  
  Read Also: शरीर कमवायला गेले, दुखणी घेऊन परतले! चुकीच्या व्यायामामुळे २०टक्के तरुण रुग्णालयात