डॉ. सुनिता सावरकर यांना भीमाबाई आंबेडकर पुरस्कार, कुलगुरु डॉ. ज्ञानदेव म्हस्के यांच्या हस्ते वितरण

सातारा : येथील संबोधी प्रतिष्ठानच्या वतीने विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या मातोश्री भीमाबाई आंबेडकर यांच्या स्मरणार्थ दिल्या जाणाऱ्या २८व्या पुरस्कारासाठी नागपूर येथील ज्येष्ठ अभ्यासक आणि संशोधक डॉ. सुनीता सावरकर यांची निवड करण्यात आली आहे. केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयांतर्गत कार्यरत डॉ. आंबेडकर फाउंडेशन तसेच राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाच्या आंबेडकर अध्यासनाशी त्या संबंधित आहेत. ही माहिती संबोधी प्रतिष्ठानचे अध्यक्ष रमेश इंजे आणि निमंत्रक दिनकर झिंब्रे यांनी दिली. यंदाचा पुरस्कार कर्मवीर भाऊराव पाटील विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. ज्ञानदेव म्हस्के यांच्या हस्ते महात्मा फुले यांच्या स्मृतिदिनी आयोजित विशेष समारंभात प्रदान करण्यात येणार आहे.

साहित्य, कला आणि परिवर्तनवादी चळवळीतील योगदानाचा गौरव

संबोधी प्रतिष्ठानच्या वतीने साहित्य, कला, संस्कृती आणि परिवर्तनवादी चळवळींमध्ये मोलाचे योगदान देणाऱ्या महिलांचा गौरव करण्यासाठी १९९८ पासून हा पुरस्कार दिला जातो. पुरस्काराचे स्वरूप दहा हजार रुपये, स्मृतिचिन्ह, शाल आणि पुष्पगुच्छ असे आहे. डॉ. सुनीता सावरकर यांनी यापूर्वी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या इतिहास विभागात अध्यापनाचे काम केले आहे. सध्या त्या आंबेडकर फाउंडेशन आणि राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाच्या डॉ. आंबेडकर चेअर इन दलित हिस्ट्रीशी संबंधित शैक्षणिक व संशोधन कार्य करत आहेत. डॉ. आंबेडकरांचे विचार आणि त्यांची समकालीन सुसंगतता, भारतीय दलित इतिहास, महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींचा सामाजिक-राजकीय इतिहास, स्त्रीवादी इतिहासलेखन तसेच इतिहासातील दलित, आदिवासी आणि ओबीसी महिलांचे योगदान या विषयांवर त्यांनी महत्त्वपूर्ण संशोधन केले आहे. मराठी विश्वकोशात त्यांच्या २१ नोंदी प्रकाशित झाल्या असून, संशोधनासाठी त्यांना राजीव गांधी राष्ट्रीय फेलोशिप, नरहर कुरुंदकर फेलोशिप आणि साधना साप्ताहिकाची ‘तांबे-रायमाने’ फेलोशिप मिळाली आहे.

पुस्तकांना पुरस्कार; संशोधन आणि संपादन क्षेत्रातही ठसा

डॉ. सुनीता सावरकर यांच्या ‘ढोर चांभार स्त्रियांच्या आंबेडकरी जाणिवांचा परीघ’ या ग्रंथाला महाराष्ट्र शासनाचा लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे पुरस्कार आणि भंडारा येथील वैनाकाठ फाउंडेशनचा पुरस्कार मिळाला आहे. ‘खानदेशातील भिल्ल आदिवासी आणि आंबेडकरी चळवळ’ या त्यांच्या ग्रंथाला अहमदनगर साहित्य परिषदेचा समीक्षात्मक ग्रंथ पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यासोबत काम करणाऱ्या पहिल्या कर्तबगार चर्मकार महिलांपैकी गुणाबाई गाडेकर यांच्या ‘स्मृतिगंध’ या आत्मचरित्राचे संपादनही त्यांनी केले आहे. त्यांच्या साहित्यिक आणि संशोधनात्मक कार्याची दखल घेत त्यांची या पुरस्कारासाठी निवड करण्यात आली आहे. संबोधी प्रतिष्ठानच्या वतीने यापूर्वी डॉ. ज्योती लांजेवार (नागपूर), प्रा. पुष्पा भावे (मुंबई), रजिया पटेल (पुणे), बेबीताई कांबळे (फलटण), यमुनाबाई वाईकर (वाई), प्रा. डॉ. प्रज्ञा दया पवार (मुंबई), उर्मिला पवार (मुंबई), डॉ. सिसिलिया कार्व्हालो (वसई), प्रा. डॉ. इंदिरा आठवले (नाशिक), पद्मश्री तिस्ता सेटलवाड (मुंबई), हिरा बनसोडे (मुंबई), प्रतिमा जोशी (मुंबई), उल्का महाजन (पनवेल) आणि प्रा. सुशीला मूल-जाधव (औरंगाबाद) यांच्यासह अनेक मान्यवर महिलांना सन्मानित करण्यात आले आहे.

विविध क्षेत्रांतील मान्यवर महिलांचा पुरस्काराने गौरव

या पुरस्काराच्या मानकऱ्यांमध्ये डॉ. गेल ऑम्वेट (कासेगाव), मेधाताई पाटकर (मुंबई), संध्या नरे-पवार (मुंबई), मुक्ता दाभोलकर (दापोली), मुक्ता मनोहर (पुणे), प्रा. आशालता कांबळे (मुंबई), अ‍ॅड. निशा शिवूरकर (संगमनेर), शिल्पा कांबळे (मुंबई), चेतना सिन्हा (म्हसवड-माण), सुनीता भोसले (आंबळ, शिरूर-पुणे), छाया कोरेगावकर (मुंबई), मंगल खिंवसारा (संभाजीनगर-औरंगाबाद) आणि डॉ. मेघा पानसरे (कोल्हापूर) यांचाही समावेश आहे. सामाजिक परिवर्तन, महिला सक्षमीकरण, साहित्य, शिक्षण आणि वंचित घटकांच्या हक्कांसाठी कार्य करणाऱ्या या महिलांचा सन्मान करून संबोधी प्रतिष्ठानने पुरस्काराची समृद्ध परंपरा जपली आहे. आता डॉ. सुनीता सावरकर यांच्या निवडीमुळे या परंपरेत आणखी एका ज्येष्ठ अभ्यासक आणि संशोधक महिलेच्या नावाची भर पडणार आहे.