नागपूर: नवरात्रोत्सवाचा चौथा दिवस हा आदिशक्तीचे चौथे रूप असलेल्या देवी कुष्मांडा यांना समर्पित असतो. धार्मिक आणि पौराणिक मान्यतेनुसार, जेव्हा सृष्टीची निर्मिती झाली नव्हती आणि चहूबाजूला केवळ गडद अंधार पसरला होता, तेव्हा देवी कुष्मांडा यांनी आपल्या अद्भूत आणि दिव्य हास्याने या संपूर्ण ब्रह्मांडाची निर्मिती केली. म्हणूनच त्यांना विश्वाची आदिस्वरूप किंवा आदिशक्ती मानले जाते. देवीचे हे रूप निराशेतून सर्जनशीलतेकडे आणि अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याची अमूल्य प्रेरणा देते.
हेही वाचा: देवी चंद्रघंटा: धैर्य, शक्ती आणि संकटांचा सामना करण्याचे प्रतीक
ब्रह्मांडाची निर्मिती आणि पौराणिक आख्यायिका
पौराणिक कथांमध्ये उल्लेख आढळतो की, सृष्टीच्या आरंभी जेव्हा काहीच अस्तित्वात नव्हते, तेव्हा देवीच्या केवळ एका मंद हास्यातून अवघ्या ब्रह्मांडाचा उदय झाला. तिच्या अथांग इच्छाशक्तीमुळेच या अथांग विश्वाला एक निश्चित आकार, दिशा आणि गती प्राप्त झाली. ‘कुष्मांडा’ या शब्दाच्या विविध धार्मिक व्याख्यांमध्ये nativity तिचा थेट संबंध ब्रह्मांडाच्या निर्मितीशी जोडला गेला आहे. यामुळेच तिला जगन्माता आणि विश्वाला ऊर्जा देणारी सर्वोच्च चैतन्य निर्माण करणारी शक्ती म्हणून नवरात्रात भक्तीभावाने पूजले जाते.
देवीचे अष्टभुजा स्वरूप आणि प्रतीकात्मक अर्थ
देवी कुष्मांडा यांचे रूप अत्यंत तेजस्वी आणि विलोभनीय आहे. देवीला सामान्यतः आठ हात असलेली ‘अष्टभुजा’ आणि सिंहावर आरूढ झालेली दाखवले जाते. तिच्या हातांमध्ये कमंडलू, धनुष्य, बाण, कमळ, अमृतकलश, चक्र, गदा आणि जपमाळ यांसारखी विविध आयुधे व वस्तू असतात. या वस्तू केवळ शस्त्रे नसून, त्या मानवी जीवनातील सर्जनशीलता, सामर्थ्य, आत्मिक साधना, संरक्षण आणि जीवनदायी ऊर्जेचे प्रतीक मानल्या जातात.
सिंहाचे वाहन आणि सुप्त शक्तींचे जागरण
देवीचे वाहन असलेला सिंह हा असीम धैर्य, शौर्य आणि शक्तीचे प्रतिनिधित्व करतो. देवी कुष्मांडा यांच्या या दैदीप्यमान रूपाची उपासना केल्याने मानवी मनातील भीती नष्ट होते. तिचे तेजस्वी रूप भक्तांच्या जीवनातील नकारात्मकता दूर करून त्यांच्यामध्ये असलेल्या सुप्त क्षमता आणि आंतरिक शक्तींना जागृत करण्याचा मोलाचा संदेश देते. नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी तिची साधना केल्याने सुख, समृद्धी आणि उत्तम आरोग्य लाभते, अशी भाविकांची गाढ श्रद्धा आहे.
देवी कुष्मांडा यांच्या पूजेचे महत्त्व आणि विधी
नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी देवी कुष्मांडा यांची पूजा अत्यंत विधीवत केली जाते. या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करून देवीची मूर्ती किंवा प्रतिमेची स्थापना केली जाते. पूजेमध्ये देवीला कुंकू, अक्षता, तांबडी फुले आणि फळे अर्पण केली जातात. देवी कुष्मांडा यांना विशेषतः कोहळ्याचा (पेठा) बळी किंवा कोहळ्यापासून बनवलेले पदार्थ अत्यंत प्रिय मानले जातात, कारण ‘कुष्मांड’ या शब्दाचा अर्थ कोहळा असाही होतो. मनोभावे केलेल्या या पूजेमुळे साधकाच्या बुद्धीचा विकास होतो आणि जीवनातील सर्व विघ्न दूर होतात, अशी भाविकांची धारणा आहे.
आरोग्य आणि समृद्धीचे वरदान
धार्मिक मान्यतेनुसार, देवी कुष्मांडा ही सूर्यमंडळाच्या आत राहणारी शक्ती आहे, ज्यामुळे तिच्यामध्ये अथांग तेज आणि उष्णता सहन करण्याची ताकद आहे. तिची उपासना केल्याने भक्ताला केवळ मानसिक शांतीच मिळत नाही, तर शारीरिक व्याधी आणि रोगांपासूनही मुक्ती मिळते. जे लोक दीर्घ आजाराने त्रस्त आहेत, त्यांच्यासाठी या दिवशी केलेली साधना अत्यंत फलदायी ठरते. देवीच्या कृपेने मानवी जीवनात यश, कीर्ती, दीर्घायुष्य आणि उत्तम आरोग्याचे वरदान लाभते, ज्यामुळे भक्तांचे जीवन समृद्ध होते.
हेही वाचा: नवरात्रीचा चौथा दिवस उद्या! जाणून घ्या १२ राशींचे भविष्य; कोणाला मिळणार शुभवार्ता?
