नवी दिल्ली : दिवाळी आणि आगामी सणासुदीच्या काळात देशातील करोडो ग्राहक आणि व्यापाऱ्यांसाठी एक अत्यंत दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) व्यवहारांवर व्यापारी सवलत दर (MDR – Merchant Discount Rate) लागू करण्याचा निर्णय ‘नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया’ने (NPCI) तुर्तास पुढे ढकलला आहे. १५ ऑक्टोबरपासून लागू होणारे हे अतिरिक्त शुल्क आता थेट दिवाळीनंतर लागू केले जाणार असून त्यासाठीची नवीन तारीख एनपीसीआय लवकरच जाहीर करणार आहे. सणासुदीच्या काळात बाजारपेठेतील खरेदीचा उत्साह टिकून राहावा आणि व्यापारी व ग्राहकांवर कोणताही अतिरिक्त आर्थिक ताण पडू नये, या उद्देशाने हा अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
Read Also: नागपूर ठरणार आंतरराष्ट्रीय शहर! नवीन नागपूरसाठी ११,३०० कोटींचा ऐतिहासिक करार
नेमका काय होता NPCI चा ०.४ टक्के शुल्काचा निर्णय?
एनपीसीआयने (NPCI) जाहीर केलेल्या नियमानुसार, २,००० रुपयांपेक्षा अधिक रकमेच्या निवडक व्यापारी यूपीआय व्यवहारांवर ०.४ टक्के शुल्क (MDR) आकारण्याची योजना होती. हे शुल्क १५ ऑक्टोबरपासून प्रत्यक्ष अंमलात येणार होते.
महत्त्वाची वैशिष्ट्ये:
- व्यापाऱ्यांवर आकारणी: हे प्रस्तावित शुल्क ग्राहकांकडून थेट वसूल केले जाणार नव्हते, तर ते व्यापाऱ्यांकडून आकारले जाणार होते.
- २,००० रुपयांवरील व्यवहार: लहान-सहज व्यवहारांना वगळून २,००० रुपयांवरील निवडक व्यावसायिक व्यवहारांवरच हे शुल्क लागू करण्याचे नियोजित होते.
- अंमलबजावणी लांबणीवर: सणासुदीचा काळ लक्षात घेऊन एनपीसीआयने या निर्णयाची अंमलबजावणी तात्पुरती स्थगित केली असून आता दिवाळीनंतर नवीन तारीख निश्चित केली जाईल.
सणासुदीच्या काळात दीड लाख कोटींच्या ऑनलाइन खरेदीचा अंदाज!
भारतीय अर्थव्यवस्थेत आणि डिजिटल पेमेंट्समध्ये सणासुदीचा काळ अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जातो. एनपीसीआयच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार:
- २०२५ ची विक्रमी कामगिरी: २०२५ मध्ये नवरात्र ते दिवाळी या काळात देशभरात तब्बल ६.०५ लाख कोटी रुपयांची विक्रमी ऑनलाइन व ऑफलाइन उलाढाल झाली होती.
- २०२६ चा नवा अंदाज: चालू वर्षातील सणासुदीत केवळ ऑनलाइन खरेदीची उलाढाल १.५० ते १.५५ लाख कोटी रुपयांपर्यंत जाण्याचा ठाम अंदाज तज्ज्ञांकडून व्यक्त करण्यात आला आहे.
- दैनिक व मासिक विक्रम: एनपीसीआयच्या माहितीनुसार, सणासुदीच्या दिवसांत दररोज सरासरी ९० हजार ते ९८ हजार कोटी रुपयांचे व्यवहार पार पडतात. महिन्यातून साधारण २४ अब्जांहून अधिक यूपीआय व्यवहार होतात, ज्यांची एकूण आर्थिक किंमत तब्बल २७ ते २९ लाख कोटी रुपयांच्या घरात असते.
व्यापारी संघटनांकडून स्वागत; लहान उद्योगांना मोठा दिलासा
‘कन्फेडरेशन ऑफ ऑल इंडिया ट्रेडर्स’ (CAIT – कॅट) या देशभरातील व्यापाऱ्यांच्या प्रमुख संघटनेने एनपीसीआयच्या या निर्णयाचे उघड्या डोळ्यांनी स्वागत केले आहे. सणासुदीच्या आणि लग्नसराईच्या काळात व्यापाऱ्यांची विक्री मोठ्या प्रमाणावर वाढते. अशा मोक्याच्या वेळी अतिरिक्त व्यवहार शुल्क लागू केल्यास:
- कमी नफ्यावर काम करणाऱ्या व्यापाऱ्यांना फटका: अनेक लहान किरकोळ व्यापारी कमी प्रॉफिट मार्जिनवर वस्तू विकतात, शुल्कामुळे त्यांच्या नफ्यावर गदा आली असती.
- एमएसएमई क्षेत्राला दिलासा: सूक्ष्म, लघु व मध्यम उद्योगांवर (MSME) पडणारा संभाव्य आर्थिक भार या निर्णयामुळे टळला आहे.
- कॅशलेस व्यवहारांना चालना: शुल्क स्थगित झाल्यामुळे व्यापारी विनासंकोच डिजिटल पेमेंट्स स्वीकारणे सुरू ठेवतील, ज्यामुळे कॅशलेस अर्थव्यवस्थेला आणखी बळ मिळेल.
“अंमलबजावणी ढकलून यू-टर्नवरही यू-टर्न घेणार का?” — काँग्रेसचा थेट सवाल
यूपीआय व्यवहारांवर एमडीआर (MDR) आकारण्याचा निर्णय पुढे ढकलल्यानंतर आता देशातील राजकीय वातावरणही तापले आहे. विरोधी पक्ष असलेल्या काँग्रेसने या मुद्द्यावरून केंद्र सरकार आणि एनपीसीआयच्या भूमिकेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
काँग्रेसचे सरचिटणीस जयराम रमेश यांनी सरकारवर हल्लाबोल करताना म्हटले:
“आधी सरकारने यूपीआय व्यवहारांवर कोणतेही शुल्क आकारले जाणार नाही असा दावा केला आणि नंतर अचानक ०.४ टक्के शुल्क लादण्याची घोषणा केली. आता निवडणुकीच्या किंवा सणासुदीच्या तोंडावर अंमलबजावणी पुढे ढकलून सरकार आणखी एक ‘यू-टर्न’ घेण्याच्या तयारीत आहे का?”
विरोधी पक्षांच्या मते, दोन हजार रुपयांवरील व्यवहारांवर शुल्क आकारल्यास त्याचा अप्रत्यक्ष फटका अंतिमतः ग्राहकांच्या खिशालाच बसणार होता, त्यामुळे हा निर्णय पूर्णपणे रद्द करण्याची मागणी केली जात आहे.
आयटी आणि बँकांच्या शेअर्समुळे शेअर बाजारात नफ्याचा नवंरंग!
दुसरीकडे, एनपीसीआयच्या या निर्णयाचा आणि सकारात्मक आर्थिक संकेतांचा परिणाम शेअर बाजारावरही दिसून आला. भारतीय शेअर समाजाने मंगळवारी अत्यंत जोरदार पुनरागमन केले:
- सेन्सेक्सची जोरदार घोडदौड: मुंबई शेअर बाजाराचा निर्देशांक (Sensex) १,१०९.१० अंकाांनी वधारून ७३,०३३.७८ अंकांवर बंद झाला.
- निफ्टीची मुसंडी: नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजचा ‘निफ्टी’ (Nifty) ३५८.६० अंकांची मजबूत वाढ नोंदवत २२,७२९.९५ अंकांवर स्थिरावला.
आयटी (IT) क्षेत्र आणि बँकिंग क्षेत्रातील शेअर्समध्ये झालेल्या तुफान खरेदीमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले असून बाजाराने नफ्याची हिरवी गुढी उभारली आहे.
Read Also: सर्वोच्च न्यायालयाचा झुडपी जंगलाबाबत निर्णय! बावनकुळेंची महत्त्वपूर्ण बैठक
