नागपूर: बऱ्याचदा एकाच जागी बराच वेळ बसून राहिल्यास किंवा पाय दुमडून बसल्यास पायांना मुंग्या येणे ही अगदी सामान्य बाब मानली जाते. थोडा वेळ हालचाल केल्यानंतर किंवा पाय सरळ केल्यावर या मुंग्या निघून जातात. परंतु, जर तुमच्या पायांना सतत, वारंवार किंवा विनाकारण मुंग्या येत असतील (Numbness and Tingling Sensation), तर या गोष्टीकडे सामान्य बाब म्हणून दुर्लक्ष करणे जीवावर बेतू शकते. वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, पायांना सतत मुंग्या येणे हे केवळ नसा दबल्याचे लक्षण नसून, ते शरीरात उद्भवणाऱ्या एखाद्या गंभीर आजाराचे प्रारंभिक संकेत असू शकतात.
पायांना मुंग्या का येतात? समजून घ्या वैज्ञानिक कारण
आपल्या संपूर्ण शरीरात चेतातंतूंचे (Nerves) जाळे पसरलेले असते, जे मेंदूपर्यंत संदेश पोहोचवण्याचे काम करते. जेव्हा एखाद्या चेतातंतूवर दाब पडतो, त्याला पुरेसा रक्तपुरवठा होत नाही किंवा नसांचे नुकसान होते, तेव्हा संबंधित भागात बधिरता (Numbness) येऊन मुंग्या आल्यासारख्या जाणवतात. जर ही समस्या रोजचीच झाली असेल, तर त्याला वैद्यकीय भाषेत ‘पेरीफेरल न्यूरोपॅथी’ (Peripheral Neuropathy) किंवा नसांची दुर्बलता असे म्हटले जाते.
सतत मुंग्या येणे: ‘या’ ५ गंभीर आजारांचे असू शकतात संकेत
१. डायबिटीक न्यूरोपॅथी (Diabetic Neuropathy):
सतत पायांना मुंग्या येण्याचे सर्वात प्रमुख कारण म्हणजे अनियंत्रित मधुमेह (Diabetes). शरीरातील साखरेचे प्रमाण प्रदीर्घ काळ उच्च राहिल्यास ते सूक्ष्म रक्तवाहिन्या आणि चेतातंतूंना हानी पोहोचवते. याला ‘डायबिटीक न्यूरोपॅथी’ म्हणतात. याची सुरुवात सहसा पायांच्या बोटांपासून होते आणि हळूहळू पूर्ण पायात बधिरता निर्माण होते.
२. व्हिटॅमिन बी-१२ ची तीव्र कमतरता (Vitamin B12 Deficiency):
आपल्या शरीरातील मज्जासंस्था (Nervous System) निरोगी ठेवण्यासाठी व्हिटॅमिन बी-१२ (Vitamin B12) अत्यंत महत्त्वाचे असते. शरीरात या व्हिटॅमिनची कमतरता निर्माण झाल्यास चेतातंतूंचे आवरण (Myelin Sheath) कमकुवत होते. परिणामी, हात-पायांना सतत मुंग्या येणे, सुया टोचल्यासारखे वाटणे आणि थकवा जाणवणे अशा समस्या सुरू होतात.
३. सायटिका आणि मणक्याचे आजार (Sciatica & Spine Issues):
पाठीच्या खालच्या मणक्यात (Lumbosacral Spine) गॅप निर्माण झाल्यास किंवा डिस्क सरकल्यास (Slipped Disc) तेथून पायांकडे जाणाऱ्या ‘सायटिक नर्व्ह’वर (Sciatica Nerve) तीव्र दाब पडतो. यामुळे पाठीच्या खालच्या भागापासून ते पायाच्या तळापर्यंत तीव्र वेदना, मुंग्या आणि पाय जड पडण्याची समस्या निर्माण होते.
४. रक्ताभिसरणात अडथळा (Peripheral Artery Disease – PAD):
पायांच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल किंवा प्लॅक साचल्यामुळे रक्ताचा प्रवाह मंदावतो. पायांना पुरेसा ऑक्सिजन आणि रक्तपुरवठा न मिळाल्यामुळे पाय थंड पडणे, चालताना वेदना होणे आणि सतत मुंग्या येणे ही लक्षणे दिसून येतात.
५. थायरॉईड आणि किडनीचे आजार (Hypothyroidism & Kidney Health):
थायरॉईड ग्रंथी मंदावल्यास (Hypothyroidism) शरीरात द्रव साचून नसांवर दाब पडतो. याशिवाय, किडनीचे कार्य मंदावल्यास शरीरात विषारी घटक (Toxins) साचतात, ज्याचा थेट परिणाम चेतातंतूंवर होऊन पायात मुंग्या येण्याची समस्या उद्भवते.
कधी मानले पाहिजे हे गंभीर? (Warning Signs):
जर पायांना मुंग्या येण्यासोबत खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास तत्काळ न्यूरोलॉजिस्ट किंवा डॉक्टरांशी संपर्क साधावा:
-
पाय अचानक अत्यंत कमकुवत होणे किंवा चालताना तोल जाणे.
-
पायांची संवेदना पूर्णपणे निघून जाणे किंवा पाय सुन्न पडणे.
-
मूत्राशय किंवा आतड्यांवरील नियंत्रण सुटणे.
-
मुंग्यांसोबत तीव्र जळजळ किंवा वेदना होणे.
या समस्येवर प्राथमिक उपाय आणि काळजी:
१. नियमित व्यायाम व चालणे: दररोज ३० मिनिटे चालल्याने पायांमधील रक्ताभिसरण (Blood Circulation) सुधारते.
२. संतुलित आहार: आहारात दूध, दही, अंडी, हिरव्या पालेभाज्या आणि अंकुरित धान्यांचा समावेश करा जेणेकरून व्हिटॅमिन बी-१२ ची कमतरता भासणार नाही.
३. साखरेवर नियंत्रण: मधुमेहाच्या रुग्णांनी रक्तातील साखरेची पातळी नियमित तपासून नियंत्रणात ठेवावी.
४. एकाच स्थितीत बसणे टाळा: कामाच्या वेळी सतत तासन्‌तास पाय दुमडून किंवा एकाच जागी बसणे टाळा, मधेच ५ मिनिटांचा ब्रेक घ्या.
पायांना येणाऱ्या मुंग्या हे शरीराने दिलेला एक चेतावणीचा इशारा असू शकतो. त्यामुळे स्वतःहून कोणतेही पेनकिलर किंवा औषधे घेण्याऐवजी डॉक्टरांकडे जाऊन रक्ताची तपासणी (Blood Test) व नसांची तपासणी (Nerve Conduction Study) करून घेणे हाच यावरील योग्य आणि सुरक्षित मार्ग आहे.
Read Also: तोंडाला चटका बसेल इतकं गरम खाताय? सावधान! अन्ननलिकेच्या कॅन्सरचा धोका वाढू शकतो
