नागपूर : वाढत्या वयासोबत गोष्टी विसरणे सामान्य मानले जात असले, तरी हा केवळ वयाचा परिणाम नसून ‘डिमेंशिया’ (Dementia) म्हणजेच स्मृतीभ्रंशाचे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते. जागतिक मानसिक आरोग्य दिनाच्या (World Mental Health Day) निमित्ताने मानसोपचारतज्ज्ञ आणि न्यूरॉलॉजिस्ट्सनी एक अत्यंत गंभीर इशारा दिला आहे. डिमेंशियाचा धोका टाळण्यासाठी वयाच्या चाळीशीपासूनच (Age of 40) मेंदूचे आरोग्य जपणे आणि त्याला सतत चालना देणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे.
चुकीची जीवनशैली, प्रचंड मानसिक ताणतणाव आणि अयोग्य आहारामुळे आता अगदी कमी वयातही विस्मरणाचा त्रास वाढताना दिसत आहे.
Read Also: नवरात्रीचा उपवास करताय? सावधान! मधुमेही अन् गरोदर महिलांसाठी कडक उपवास ठरू शकतो घातक!
‘डिमेंशिया’ म्हणजे काय? लक्षणे ओळखा वेळेत!
डिमेंशिया हा केवळ एक आजार नसून मेंदूच्या कार्यक्षमतेशी संबंधित विविध लक्षणांचा समूह आहे. यामध्ये व्यक्तीची विचार करण्याची, लक्षात ठेवण्याची आणि दैनंदिन निर्णय घेण्याची क्षमता हळूहळू कमी होत जाते.
प्रमुख लक्षणे:
-
अलिकडच्या गोष्टी विसरणे: जुन्या गोष्टी आठवणे, पण काही वेळापूर्वी घडलेल्या घटना किंवा व्यक्तींची नावे विसरणे.
-
कामात गोंधळ उडणे: नेहमीची कामे (उदा. पैशांचे नियोजन, रस्त्यांचा अंदाज) करताना अडखळणे.
-
भाषेचा वापर करताना अडचणी: बोलताना योग्य शब्द न आठवणे किंवा एकाच गोष्टीची वारंवार पुनरावृत्ती करणे.
-
स्वभावात अचानक बदल: चिडचिड वाढणे, भीती वाटणे किंवा नैराश्यात जाणे.
चाळीशीतच काळजी घेणे का गरजेचे आहे?
मेंदूमधील बदल हे डिमेंशियाची लक्षणे दिसण्याच्या १० ते १५ वर्षे आधीपासूनच सुरू होतात. त्यामुळे वयाची ४० वर्षे ओलांडल्यानंतर मेंदूच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक मानले जाते. या वयात शरीरातील चयापचय क्रिया बदलतात, रक्तदाब आणि साखरेचे प्रमाण वाढण्याचा धोका असतो, ज्याचा थेट परिणाम मेंदूच्या रक्तवाहिन्यांवर होतो.
मेंदूला चालना देण्यासाठी आणि डिमेंशिया टाळण्यासाठी ‘या’ ५ सवयी लावा!
मानसोपचारतज्ज्ञांच्या मते, जीवनशैलीत काही महत्त्वाचे बदल करून मेंदूचे आरोग्य दीर्घकाळ उत्तम ठेवता येते:
-
मेंदूला नवनवीन आव्हाने द्या (Mental Exercise):
पुस्तके वाचा, शब्दकोडे (Crosswords) किंवा सुडोकू सोडावा. एखादी नवीन भाषा किंवा नवीन वाद्य शिकण्याचा प्रयत्न करा. यामुळे मेंदूतील न्यूरॉन्स सक्रिय राहतात.
-
नियमित शारीरिक व्यायाम:
रोज किमान ३० मिनिटे वेगाने चालणे, योगासने किंवा प्राणायम करा. व्यायामामुळे मेंदूला ऑक्सिजन आणि रक्ताचा पुरवठा सुरळीत होतो.
-
पोषक आणि संतुलित आहार:
आहारात हिरव्या पालेभाज्या, फळे, सुकामेवा (विशेषतः बदाम व अक्रोड) आणि ओमेगा-३ फॅटी ॲसिडचा समावेश करा. जंक फूड, जास्त साखर आणि तेलकट पदार्थ टाळा.
-
पुरेशी झोप आणि ताणतणाव नियंत्रण:
रोज ७ ते ८ तासांची शांत झोप मेंदूतील टाकाऊ घटक बाहेर टाकण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. ध्यान धारणा (Meditation) करून मानसिक ताण कमी करा.
-
सामाजिक संपर्क वाढवा:
एकटेपणा हा मानसिक आरोग्याचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. मित्र, कुटुंब आणि नातेवाईकांशी संवाद साधा व सामाजिक उपक्रमांत सहभागी व्हा.
Read Also: डीजेचा दणदणाट आई-बाळासाठी धोकादायक! प्री-मॅच्युअर डिलिव्हरीचा इशारा
