नागपूर : नवरात्रीच्या उत्सवाला राज्यभरात मोठ्या उत्साहात सुरुवात झाली असून अनेक भाविक नऊ दिवसांचे उपवास करतात. उपवासामुळे शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडण्यास (Detoxification) मदत होते, परंतु उपवासाच्या नावाखाली चुकीचा आहार घेतल्यास आरोग्यावर वाईट परिणाम होऊ शकतो. विशेषतः मधुमेही (Diabetic) रुग्ण आणि गर्भवती महिलांसाठी (Pregnant Women) दीर्घकाळाचे उपवास अत्यंत धोक्याचे ठरू शकतात. उपवासादरम्यान आहार कसा असावा आणि कोणी उपवास टाळावा, याविषयी वैद्यकीय तज्ज्ञांनी दिलेला महत्त्वाचा सल्ला खालीलप्रमाणे आहे.
Read Also: डीजेचा दणदणाट आई-बाळासाठी धोकादायक! प्री-मॅच्युअर डिलिव्हरीचा इशारा
उपवासादरम्यान कसा असावा तुमचा रोजचा आहार?
उपवास करताना शरीरातील ऊर्जेची पातळी टिकवून ठेवणे आणि डिहायड्रेशन टाळणे अत्यंत गरजेचे असते. यासाठी आहाराचे योग्य नियोजन करावे:
-
पोषक घटकांचा समावेश करा: उपवासाच्या आहारात साबुदाण्याऐवजी भगर (वरई), राजगिरा आणि कुट्‍टुच्या पिठाचा समावेश करा. हे पदार्थ पचायला हलके असतात आणि शरीराला भरपूर फायबर व ऊर्जा देतात.
-
भरपूर पाणी आणि द्रवपदार्थ घ्या: दिवसभरात किमान ८ ते १० पेले पाणी प्या. त्याशिवाय नारळपाणी, ताक, लिंबू पाणी, ताजी फळे आणि दुधाचा आहारात समावेश करा, ज्यामुळे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकून राहील.
-
तळलेले पदार्थ टाळा: साबुदाणा वडा, बटाटा वेफर्स आणि तेलकट किंवा तिखट पदार्थांचे अतिसेवन टाळा. यामुळे पित्त (Acidity) आणि अपचनाचा त्रास होऊ शकतो.
-
सुकामेवा (Dry Fruits): भूक लागल्यास बदाम, अक्रोड आणि मखाना (Foxnuts) खाणे आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते.
मधुमेही रुग्णांनी उपवास का टाळावा?
मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी नऊ दिवसांचे सलग किंवा दीर्घकालीन उपवास करणे वैद्यकीयदृष्ट्या धोक्याचे मानले जाते:
-
साखरेची पातळी बिघडणे (Hypoglycemia / Hyperglycemia): दीर्घकाळ काही न खाल्याने रक्तातील साखरेची पातळी अचानक खूप खाली घसरू शकते (Hypoglycemia), ज्यामुळे चक्कर येणे, अतिअस्वस्थता किंवा भोवळ येण्याचा धोका असतो.
-
औषधे आणि इनसुलिन: उपवास असताना नेहमीची औषधे किंवा इनसुलिन घेतल्यास तब्येत बिघडू शकते.
-
तज्ज्ञांचा सल्ला: डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय मधुमेही रुग्णांनी कडक उपवास करू नयेत. उपवास करायचाच असल्यास वेळोवेळी रक्तातील साखरेची तपासणी करावी आणि फळांचे सेवन करावे.
गर्भवती मातेने उपवास करणे का धोकादायक?
गर्भावस्थेमध्ये माता आणि गर्भातील बाळ दोघांच्याही पोषणाची गरज वाढलेली असते. त्यामुळे गर्भवती महिलांनी उपवास टाळणेच योग्य ठरते:
-
बाळाच्या वाढीवर परिणाम: उपवासामुळे मातेच्या शरीराला आवश्यक प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे मिळत नाहीत, ज्याचा थेट वाईट परिणाम गर्भातील बाळाच्या वजनावर आणि विकासावर होऊ शकतो.
-
डिहायड्रेशन आणि थकवा: उपवासामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी होऊन चक्कर येणे, मळमळ आणि प्रचंड थकवा जाणवू शकतो.
-
मुदतपूर्व प्रसूतीचा धोका: शरीरात पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्यास किंवा पोषणाची कमतरता निर्माण झाल्यास गुंतागुंत वाढू शकते.
