नागपूर : आपल्या रोजच्या आहाराला खरी चव देणारे मीठ हे आरोग्यासाठी किती घातक ठरू शकते, याचा पुन्हा एकदा पुनरुच्चार आरोग्य तज्ज्ञांनी केला आहे. जेवणात मिठाचे प्रमाण जास्त असल्यास उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) आणि प्रचंड मानसिक व शारीरिक तणाव निर्माण होण्याचा मोठा धोका असतो. या पार्श्वभूमीवर भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेने (ICMR – Indian Council of Medical Research) नागरिकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा सल्ला जारी केला आहे. रोजच्या आहारातील जास्त ‘सोडियमयुक्त’ (Sodium-rich) नेहमीच्या मिठाऐवजी ‘पोटॅशियमयुक्त’ (Potassium-enriched) मिठाचा पर्याय वापरल्यास उच्च रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी होऊ शकतो, असे ICMR च्या अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे.
Read Also: तोंडाला चटका बसेल इतकं गरम खाताय? सावधान! अन्ननलिकेच्या कॅन्सरचा धोका वाढू शकतो
सोडियम आणि उच्च रक्तदाबाचा घातक संबंध
आपण रोजच्या स्वयंपाकात जे साधे मीठ वापरतो, त्यात सोडियम क्लोराईडचे (Sodium Chloride) प्रमाण सर्वाधिक असते. सोडियम हे शरीरातील पाण्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्याचे काम करते, परंतु जेव्हा शरीरात सोडियमचे प्रमाण प्रमाणापेक्षा जास्त होते, तेव्हा रक्तवाहिन्यांवर अतिरिक्त ताण पडतो. यामुळे रक्ताभिसरण प्रक्रियेचा वेग वाढतो आणि रक्तदाब वाढू लागतो. दीर्घकाळ उच्च रक्तदाब राहिल्यामुळे शरीराचे अवयव हळूहळू कमकुवत होतात. यात प्रामुख्याने हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack), स्ट्रोक (Brain Stroke), आणि किडन्या निकामी होणे यांसारखे जीवघेणे आजार उद्भवू शकतात. त्यामुळे मीठ केवळ चव वाढवणारे माध्यम न राहता योग्य प्रमाणात न वापरल्यास एक प्रकारचा ‘सायलेंट किलर’ ठरत आहे.
पोटॅशियमयुक्त मीठ का आहे उत्तम पर्याय?
ICMR ने दिलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, सोडियमचे प्रमाण कमी करून त्यात पोटॅशियमचे प्रमाण वाढवलेले ‘लो-सोडियम सॉल्ट’ (Low-Sodium Salt) वापरणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते.
- सोडियमचा प्रभाव कमी करणे: पोटॅशियम हे शरीरातील अतिरिक्त सोडियम बाहेर टाकण्यास मदत करते.
- रक्तवाहिन्यांना शिथिलता: पोटॅशियममुळे रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींवरील ताण कमी होतो, ज्यामुळे रक्तदाब नियंत्रणात राहतो.
- हृदयाचे आरोग्य: पोटॅशियमयुक्त मिठाच्या नियमित आणि योग्य वापरामुळे हृदयाचे ठोके नियमित राहण्यास मदत होते.
जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि ICMR चा इशारा
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) निकषांनुसार, एका निरोगी व्यक्तीने दिवसाला ५ ग्रॅमपेक्षा कमी (सुमारे एक लहान चमचा) मीठ खाणे अपेक्षित आहे. मात्र, भारतीय आहाराचा विचार करता, सरासरी भारतीय नागरिक दररोज ८ ते १० ग्रॅम मिठाचे सेवन करतात, जे ठरवून दिलेल्या प्रमाणापेक्षा दुप्पट आहे. लोणचे, पापड, प्रक्रिया केलेले अन्नपदार्थ (Processed Foods), बेकरी प्रॉडक्ट्स, चिप्स आणि बाहेरचे जंक फूड यांमधून शरीरात अतीप्रमाणात सोडियम जाते. यामुळे तरुण वयातच उच्च रक्तदाब आणि तणावाची समस्या वाढताना दिसत आहे.
आहारात बदल करताना काय काळजी घ्यावी?
ICMR ने पोटॅशियमयुक्त मिठाचा सल्ला दिला असला तरी, काही विशिष्ट रुग्णांनी हे मीठ वापरण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अनिवार्य आहे:
- किडनीचे विकार असणारे रुग्ण: ज्यांना मूत्रपिंडाचा (Kidney) आजार आहे, त्यांनी पोटॅशियमयुक्त मीठ वापरण्यापूर्वी डॉक्टरा मार्गदर्शन घ्यावे, कारण किडनी अतिरिक्त पोटॅशियम शरीराबाहेर टाकण्यास असमर्थ ठरू शकते.
- काही विशिष्ट औषधे घेणारे रुग्ण: उच्च रक्तदाबासाठी ज्या विशिष्ट गोळ्या सुरू आहेत, त्यांनीही आपल्या डॉक्टरांशी चर्चा करावी.
मिठाचे प्रमाण कमी करण्यासाठी सोपे उपाय:
- जेवणाच्या टेबलवर वरून मीठ घेण्यासाठी ठेवलेली मिठाची बाटली (Salt Shaker) काढून टाका.
- शिजवतानाच मिठाचे प्रमाण मोजून ठेवा, वरून कच्चे मीठ टाकणे टाळा.
- पापड, लोणचे आणि प्रक्रिया केलेले पाकीटबंद पदार्थ खाणे मर्यादित करा.
- अन्नाची चव वाढवण्यासाठी मिठाऐवजी लिंबू, कोथिंबीर, मिरी किंवा इतर नैसर्गिक मसाल्यांचा वापर करा.
आरोग्यपूर्ण आयुष्यासाठी जिभेच्या चवीपेक्षा आरोग्याला प्राधान्य देणे काळाची गरज बनली आहे. ICMR चा हा सल्ला वेळीच गांभीर्याने घेऊन आपल्या दैनंदिन आहारात पोटॅशियमयुक्त मिठाचा योग्य वापर सुरू केल्यास उच्च रक्तदाब आणि तणावासारख्या समस्यांवर वेळीच नियंत्रण मिळवणे सहज शक्य होईल.
