नागपूर : चहा, कॉफी किंवा एखादा गरम पदार्थ समोर आला की अनेकांना तो लगेचच सेवन करण्याची सवय असते. मात्र, पदार्थ किंवा पेय अतिशय गरम तापमानावर घेण्याची ही सवय आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः अन्ननलिकेच्या कर्करोगाच्या (Esophageal Cancer) जोखमीशी अतिशय गरम पेयांचे सेवन जोडले गेले आहे. त्यामुळे चहा किंवा इतर गरम पदार्थ सेवन करताना तापमानाकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.
नेमका धोका कशामुळे?
जागतिक आरोग्य संघटनेशी संबंधित International Agency for Research on Cancer (IARC) ने २०१६ मध्ये अतिशय गरम पेयांच्या सेवनाचा अभ्यास केला. IARC नुसार ६५ अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त तापमानाची पेये ‘व्हेरी हॉट’ मानली जातात. अशा अतिशय गरम पेयांच्या सेवनाचा अन्ननलिकेच्या कर्करोगाशी संभाव्य संबंध असल्याचे उपलब्ध अभ्यासांमधून दिसून आले आहे. महत्त्वाची बाब म्हणजे धोका केवळ चहा किंवा कॉफी या पेयांमुळेच निर्माण होतो, असे म्हणता येत नाही. IARC च्या निष्कर्षानुसार या संदर्भात पेयाचे तापमान महत्त्वाचे घटक असू शकते. म्हणजेच चहा, कॉफी किंवा इतर पेय अतिशय गरम अवस्थेत सेवन करण्याची सवय अधिक चिंताजनक आहे.
चहा-कॉफीच नव्हे, गरम पदार्थांबाबतही सावधगिरी
आपल्याकडे चहा आणि कॉफीबरोबरच सूप, रस्सा, वरण, दूध, खिचडी, पोहे किंवा इतर पदार्थ गरमागरम खाण्याची सवय मोठ्या प्रमाणात आहे. पदार्थ इतका गरम असतो की तो खाताना तोंड किंवा जीभ भाजण्याची शक्यता असते. अशा वेळी लगेच सेवन करण्याऐवजी काही वेळ थांबणे अधिक सुरक्षित ठरू शकते. IARC च्या अलीकडील संशोधन-सारांशांमध्ये अतिशय गरम अन्न आणि पेयांमुळे होणाऱ्या तापमानाशी संबंधित ऊतकांच्या इजेकडेही लक्ष वेधण्यात आले आहे. अतिशय गरम अन्न-पेयांचे सेवन टाळणे अन्ननलिकेच्या स्क्वॅमस सेल कॅन्सरच्या प्रतिबंधासाठी उपयुक्त ठरू शकते, असे काही अभ्यासांमध्ये आढळले आहे.
अन्ननलिकेचा कॅन्सर म्हणजे काय?
अन्ननलिका म्हणजे तोंडातून पोटापर्यंत अन्न पोहोचवणारी नळी. या भागातील पेशींमध्ये अनियंत्रित वाढ झाली तर अन्ननलिकेचा कर्करोग होऊ शकतो. IARC नुसार जगभरात अन्ननलिकेचा कर्करोग हा महत्त्वाचा कर्करोग असून २०२० मध्ये जगभरात अंदाजे ६.०४ लाख नवीन प्रकरणे आणि ५.४४ लाख मृत्यू नोंदवले गेले. अतिशय गरम पेय हा या कर्करोगाचा एकमेव किंवा सर्वात मोठा कारणीभूत घटक आहे, असे म्हणता येणार नाही. धूम्रपान आणि मद्यपान हेही अन्ननलिकेच्या कर्करोगाचे महत्त्वाचे जोखीम घटक आहेत. अतिशय गरम पेयांशी संबंधित कर्करोगाच्या एकूण प्रमाणाचा अचूक अंदाज उपलब्ध नाही.
मग चहा किती गरम प्यावा?
चहा किंवा कॉफी किती अंश सेल्सिअसवर प्यावी, यासाठी रोजच्या वापरात अचूक तापमान मोजणे आवश्यक नाही. मात्र, पेय तोंडाला किंवा ओठांना चटका देत असेल तर ते लगेच पिऊ नका. काही मिनिटे थांबून तापमान कमी होऊ द्यावे. IARC च्या कॅन्सर-प्रतिबंधक मार्गदर्शनातही चहा, कॉफी आणि माते यांसारखी अतिशय गरम पेये काही वेळ थांबून सेवन करण्याचा सल्ला दिला आहे.
‘गरम’ आणि ‘अतिशय गरम’ यात फरक
चहा किंवा कॉफी गरम असणे आणि ती अतिशय गरम तापमानावर पिणे यात फरक आहे. उपलब्ध पुराव्यांमध्ये मुख्य चिंता ६५°C पेक्षा जास्त तापमानाच्या पेयांबाबत आहे. त्यामुळे गरम चहा पूर्णपणे बंद करण्याची गरज असल्याचा निष्कर्ष यातून निघत नाही; उलट अतिशय गरम पेय थेट सेवन करण्याची सवय टाळणे हा महत्त्वाचा मुद्दा आहे. थोडक्यात, चहा किंवा आवडते पदार्थ गरम असावेत; पण तोंडाला चटका बसेल इतके गरम नसावेत. तापमान थोडे कमी होईपर्यंत प्रतीक्षा करण्याची साधी सवय आरोग्याच्या दृष्टीने फायदेशीर ठरू शकते. हा इशारा विशेषतः रोज अनेकदा अतिशय गरम पेये घेणाऱ्या व्यक्तींनी गांभीर्याने घ्यायला हवा.
Read Also: ताटातलं अन्नच ठरू शकतं धोकादायक! भेसळयुक्त पदार्थांमुळे शरीरावर होतात ‘हे’ गंभीर परिणाम
