At- Post Marathi Special: हरितालिका म्हटलं की आपल्या डोळ्यांसमोर येतो तो पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी केला जाणारा कठोर उपवास. मात्र, तुम्हाला माहीत आहे का, हरितालिका व्रताच्या नावामागे एका जिवाभावाच्या सखीच्या धाडसाची सुंदर आणि भावनिक कथा दडलेली आहे? या व्रताला धार्मिक महत्त्वासोबतच प्रेम, श्रद्धा आणि मैत्रीचे प्रतीक म्हणूनही पाहिले जाते.हरितालिका म्हटलं की आपल्या डोळ्यांसमोर येतो तो पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी केला जाणारा कठोर उपवास. मात्र, या व्रतामागे केवळ उपवासाची परंपरा नसून देवी पार्वतीच्या जिवलग सखीच्या धाडसाची, मैत्रीची आणि त्यागाची सुंदर पौराणिक कथा दडलेली आहे. ‘हरितालिका’ या शब्दाचा अर्थही याच कथेशी जोडलेला आहे. ‘हरण’ म्हणजे पळवून नेणे, तर ‘आलिका’ म्हणजे सखी किंवा मैत्रीण. पौराणिक कथेनुसार, देवी पार्वतीच्या वडिलांनी तिचे लग्न तिच्या इच्छेविरुद्ध दुसऱ्या व्यक्तीसोबत ठरवले होते. मात्र, पार्वतीच्या मनात भगवान शिवांनाच पती म्हणून स्वीकारण्याची इच्छा होती. त्यामुळे ती अत्यंत कासावीस झाली होती. आपल्या सखीची ही अवस्था पाहून तिची जिवलग मैत्रीण तिच्या मदतीला पुढे सरसावली. तिने पार्वतीला जंगलात नेऊन जगापासून दूर सुरक्षित ठिकाणी लपवले. त्यानंतर पार्वतीने भगवान शिवांना पती म्हणून मिळवण्यासाठी कठोर तपश्चर्या सुरू केली. अन्न-पाण्याचा त्याग करून तिने वाळूचे शिवलिंग तयार केले आणि पूर्ण श्रद्धेने भगवान शिवांची पूजा केली. पार्वतीच्या अढळ श्रद्धेने, कठोर तपश्चर्येने आणि निस्सीम प्रेमाने अखेर महादेव प्रसन्न झाले. त्यांनी पार्वतीला पत्नी म्हणून स्वीकारले, अशी पौराणिक मान्यता आहे.
हिंदू धार्मिक परंपरा:
याच पौराणिक कथेमुळे हरितालिका व्रताला हिंदू धार्मिक परंपरेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. कुमारिका मुली आपल्या मनासारखा आणि योग्य जीवनसाथी मिळावा, अशी मनोकामना करत हे व्रत श्रद्धेने पाळतात. तर विवाहित महिला आपल्या पतीला दीर्घायुष्य लाभावे, वैवाहिक जीवन सुखी राहावे आणि कुटुंबात सुख-समृद्धी नांदावी यासाठी हे व्रत करतात. हरितालिकेच्या दिवशी महिला पारंपरिक पद्धतीने पूजा करतात, भगवान शिव आणि देवी पार्वतीची आराधना करतात आणि दिवसभर उपवास ठेवतात. या व्रतामागील कथा पाहिली तर सखीने पार्वतीच्या इच्छेचा आदर करत तिच्या पाठीशी उभे राहणे, हा मैत्रीचा सुंदर संदेशही यातून मिळतो. त्यामुळे हरितालिका हे केवळ उपवासाचे किंवा धार्मिक व्रत नसून प्रेम, श्रद्धा, त्याग, मैत्री आणि नात्यांमधील विश्वासाचे प्रतीक मानले जाते. बदलत्या काळातही या व्रतामागील पौराणिक कथा आणि त्यातून मिळणारा मैत्रीचा संदेश आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे. या पवित्र हरितालिका व्रतानिमित्त सर्व महिला आणि कुमारिकांना मनःपूर्वक शुभेच्छा!
