नागपूर : बैलपोळा म्हटलं की शेतकरी कुटुंबांमध्ये पारंपरिक पद्धतीने विविध पदार्थांची रेलचेल पाहायला मिळते. या सणाच्या स्वयंपाकात अळूच्या पानांपासून तयार केलेली भाजी, वडी आणि वाळी यांना विशेष महत्त्व असते. मात्र अळूचे पदार्थ खाताना काही जणांना घशात खवखव, जिभेवर खाज किंवा तोंडात चुरचुर जाणवते. नेमका हा त्रास का होतो?
विदर्भासह महाराष्ट्रातील अनेक भागांत अळूला ‘धोपा’ असेही म्हटले जाते. पावसाळ्यात मुबलक उपलब्ध होणाऱ्या या पानांचा वापर विविध पारंपरिक पदार्थांसाठी केला जातो. विशेषतः बैलपोळ्याच्या सणाला अळूची भाजी आणि अळूच्या वड्या करण्याची पद्धत अनेक घरांमध्ये आजही पाहायला मिळते. त्यामुळे या काळात अळूची पाने मोठ्या प्रमाणात बाजारातून खरेदी केली जातात.
अळू खाल्ल्यावर घशात खवखव का होते?
अळूच्या पानांमध्ये नैसर्गिकरीत्या कॅल्शियम ऑक्सालेट नावाचा घटक असतो. हा घटक अतिशय सूक्ष्म, सुईसारख्या क्रिस्टल्सच्या स्वरूपात असतो. अळूची पाने योग्य पद्धतीने शिजवली किंवा प्रक्रिया केली नाही, तर हे सूक्ष्म कण तोंड, जीभ आणि घशातील नाजूक त्वचेला टोचल्यासारखी जळजळ निर्माण करू शकतात.
यामुळेच अळूची भाजी किंवा वडी खाल्ल्यानंतर घशात खवखव, जिभेवर खाज, चुरचुर किंवा जळजळ जाणवू शकते.
खरेदी करताना काळजी
अळूच्या पदार्थांचा आस्वाद सुरक्षितपणे घेण्यासाठी सुरुवातीपासूनच योग्य काळजी घेणे आवश्यक आहे.
१. पानांची योग्य निवड आवश्यक :
बाजारातून अळूची पाने खरेदी करताना नेहमी ताजी, कोवळी आणि फिकट हिरव्या रंगाची पाने निवडावीत. जाड आणि गडद शिरा असलेली जुनी पाने खाज निर्माण करण्याची शक्यता अधिक असते.
२. जाड शिरा काढणे :
पाने स्वच्छ धुतल्यानंतर त्यांच्या मागील बाजूस असणाऱ्या जाड शिरा सुरीच्या साहाय्याने काढाव्यात किंवा लाटण्याने लाटून मऊ कराव्यात. या भागांमध्ये कॅल्शियम ऑक्सालेटचे प्रमाण अधिक असू शकते.
३. पाने पूर्णपणे शिजवणे :
अळूची पाने अपुरी शिजवू नयेत. भाजी, वडी किंवा वाळी तयार करताना पाने योग्य वेळ आणि पुरेशा उष्णतेवर पूर्णपणे शिजवणे महत्त्वाचे आहे.
स्वयंपाकात ही काळजी घ्या
बैलपोळ्यानिमित्त अळूची पाने वापरताना त्यांची योग्य निवड आणि पूर्वतयारी महत्त्वाची आहे. शक्यतो ताजी, कोवळी पाने निवडावीत. पाने स्वच्छ धुवून त्यातील जाड शिरा काढाव्यात किंवा त्या मऊ करण्यासाठी योग्य प्रकारे प्रक्रिया करावी.
अळूचे पदार्थ तयार करताना चिंचेचा कोळ, कोकम, लिंबाचा रस किंवा आंबट घटक वापरण्याची पारंपरिक पद्धत आहे. तसेच अळूची पाने पुरेशा वेळेसाठी व्यवस्थित शिजवणे किंवा वाफवणे आवश्यक आहे.
आहारतज्ज्ञ नीलम लोखंडे यांच्या माहितीनुसार, अळूच्या पदार्थांमध्ये आंबट घटकांचा योग्य वापर आणि पूर्ण शिजवण्याची प्रक्रिया केल्याने कॅल्शियम ऑक्सालेटच्या त्रासदायक प्रभावाला कमी करण्यास मदत होते.
सणाचा स्वयंपाक, पण काळजीही तितकीच महत्त्वाची!
बैलपोळा हा शेतकरी आणि ग्रामीण जीवनाशी जोडलेला महत्त्वाचा सण आहे. या दिवशी पारंपरिक पदार्थांना विशेष महत्त्व असते. त्यामुळे अळूची भाजी, वडी किंवा वाळी करताना पानांची योग्य निवड, जाड शिरा काढणे, आंबट घटकांचा वापर आणि पूर्ण शिजवणे या गोष्टी लक्षात ठेवल्यास अळूच्या पदार्थांचा आस्वाद अधिक सुरक्षितपणे घेता येईल.
अळू खाण्याचे फायदे
अळूची पाने योग्य पद्धतीने शिजवून खाल्ल्यास ती आहारातील पौष्टिक भाजी ठरू शकतात. अळूमध्ये आहारातील तंतू म्हणजेच फायबर असते. त्यामुळे पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत होऊ शकते. याशिवाय अळूच्या पानांमध्ये विविध जीवनसत्त्वे आणि खनिजे आढळतात.
अळूमधील फायबरमुळे पोट भरल्याची भावना अधिक काळ राहण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे संतुलित आहाराचा भाग म्हणून अळूच्या पानांचा समावेश करता येतो. मात्र त्याचे सेवन नेहमी योग्य पद्धतीने शिजवूनच करणे महत्त्वाचे आहे.
अळू खाण्याचे तोटे कोणते?
अळूचे फायदे असले तरी कच्चे किंवा अपुरे शिजवलेले अळू खाणे टाळावे. त्यातील कॅल्शियम ऑक्सालेटच्या सूक्ष्म क्रिस्टल्समुळे काही व्यक्तींना घशात खवखव, जिभेवर खाज, तोंडात चुरचुर किंवा जळजळ होऊ शकते.
