आरोग्य टिप्स : डायबिटीज आणि हृदयविकार (Diabetes and Heart Disease) असलेल्या व्यक्तींनी औषधांसोबतच आपल्या आहाराकडेही विशेष लक्ष देणे गरजेचे असते. काय खायचे, किती खायचे आणि कोणत्या वेळी खायचे, या तिन्ही गोष्टी आरोग्य नियंत्रणासाठी महत्त्वाच्या ठरतात. त्यामुळे अशा रुग्णांच्या मनात एक प्रश्न नेहमी असतो—दिवसभरात तीन वेळा जेवणे योग्य की पाच-सहा वेळा थोडे-थोडे खाणे?
याचे सर्वांसाठी एकच उत्तर नसते. व्यक्तीची प्रकृती, औषधे, इन्सुलिनचा वापर, दैनंदिन दिनचर्या आणि इतर आरोग्यविषयक समस्या यानुसार आहाराचे वेळापत्रक बदलू शकते. मात्र, नियमित वेळेत संतुलित आणि योग्य प्रमाणात आहार घेणे हा महत्त्वाचा नियम मानला जातो.
डायबिटीजमध्ये जेवणाच्या वेळेला महत्त्व
मधुमेह असलेल्या व्यक्तींच्या रक्तातील साखरेवर आहाराचा थेट परिणाम होतो. त्यामुळे बराच वेळ उपाशी राहणे आणि त्यानंतर अचानक मोठ्या प्रमाणात जेवणे टाळणे फायदेशीर ठरू शकते.
अनेक व्यक्तींसाठी सकाळचा नाश्ता, दुपारचे जेवण आणि रात्रीचे जेवण अशा तीन प्रमुख आहाराच्या वेळा ठेवणे व्यवहार्य ठरते. गरजेनुसार दोन जेवणांच्या मध्ये कमी प्रमाणात पौष्टिक पदार्थ घेतले जाऊ शकतात. मात्र, भूक नसताना वारंवार काहीतरी खात राहणे आवश्यक नाही.
फक्त किती वेळा खाता हेच महत्त्वाचे नाही
दिवसातून पाच-सहा वेळा खाल्ल्याने रक्तातील साखर आपोआप नियंत्रणात राहते, असे समजणे योग्य नाही. प्रत्येक वेळी घेतलेल्या अन्नाचे प्रमाण आणि त्यातील कार्बोहायड्रेट किती आहे, हेही महत्त्वाचे असते.
ताटात हिरव्या भाज्या, डाळी, कडधान्ये, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनांचे योग्य स्रोत यांचा समावेश करण्याचा प्रयत्न करावा. भात, पोळी, ब्रेड, गोड पदार्थ किंवा इतर कार्बोहायड्रेटयुक्त पदार्थांचे प्रमाणही नियंत्रणात ठेवणे आवश्यक आहे.
हृदयरुग्णांनी कोणत्या पदार्थांपासून सावध राहावे?
हृदयविकार असलेल्या व्यक्तींनी आहाराच्या वेळेसोबतच अन्नाची गुणवत्ता तपासणे गरजेचे आहे. जास्त मीठ, साखर, तळलेले पदार्थ आणि अतिप्रक्रिया केलेले पॅकेज्ड पदार्थ कमी करण्याचा सल्ला दिला जातो.
त्याऐवजी भाज्या, फळे, डाळी, कडधान्ये, संपूर्ण धान्य आणि योग्य प्रमाणातील प्रथिने यांचा आहारात समावेश करणे उपयुक्त ठरू शकते. तेलकट आणि जास्त चरबीयुक्त पदार्थांचे सेवनही मर्यादित ठेवणे चांगले.
रात्रीचे जेवण किती वाजता करावे?
डायबिटीज किंवा हृदयरोग असलेल्या व्यक्तींनी रात्रीचे जेवण शक्यतो नियमित वेळेत घेण्याचा प्रयत्न करावा. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीने ठराविक एका वेळेपूर्वीच जेवले पाहिजे, असा सार्वत्रिक नियम नाही.
झोपेची वेळ, कामाचे वेळापत्रक, औषधे आणि व्यक्तीची आरोग्यस्थिती यानुसार जेवणाची वेळ ठरू शकते. त्यामुळे आपल्या डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य ठरते.
इन्सुलिन घेत असाल तर जेवण टाळू नका
इन्सुलिन किंवा रक्तातील साखर कमी करणारी काही औषधे घेणाऱ्या व्यक्तींनी स्वतःहून जेवणाच्या वेळेत मोठे बदल करणे टाळावे. नाश्ता टाळणे, दीर्घकाळ उपाशी राहणे किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय इंटरमिटेंट फास्टिंग सुरू करणे काही रुग्णांसाठी धोकादायक ठरू शकते.
विशेषतः औषधे आणि आहार यांच्यातील योग्य समन्वय महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे आहारात मोठा बदल करण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
मग दिवसातून नेमके किती वेळा खावे?
यासाठी ३ किंवा ५-६ असा एकच नियम नाही. अनेकांसाठी दिवसातील तीन संतुलित जेवणे आणि गरजेनुसार पौष्टिक स्नॅक हा योग्य पर्याय असू शकतो. मात्र, मधुमेह किंवा हृदयविकाराची तीव्रता, औषधे, इन्सुलिन आणि दैनंदिन जीवनशैलीनुसार आहाराचे वेळापत्रक बदलू शकते.
म्हणूनच फक्त जेवणाची संख्या वाढवण्याऐवजी काय खातो, किती खातो आणि कोणत्या वेळेला खातो, यावर लक्ष केंद्रित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
Read Also : बैलपोळ्याला अळू खाताना घशात खवखव का? जाणून घ्या कारण!
