प्राची ठाकरे
नागपूरः पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सोमवारी अंतराळवीर ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला यांची यशस्वी अंतराळ मोहिमेनंतर भेट घेतली. शुभांशू शुक्ला जुलैमध्ये नासाचे एक्सिओम- ४ मिशन पूर्ण करून पृथ्वीवर परतले होते. चार दशकांत अंतराळात प्रवास करणारे ते पहिले भारतीय बनले होते.
त्याच्या संवादादरम्यान, शुक्ला यांनी सांगितले की जगभरातील लोक भारताच्या आगामी गगनयान मोहिमेचे मोठ्या उत्साहाने अनिसरन करत आहे. ” मी जिथे जिथे गेलो, ज्यालाही भेटलो, प्रतेकव्यक्ती मला भेटून खूप आनंदी होता, खूप उत्साहित होता. सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे सर्वांना माहित होत की भारत अंतराळ क्षेत्रात काय करत आहे. सर्वांना याबद्दल माहिती होती आणि बरेच लोक गगनयानबद्दल अधिक उत्सुक होते. ते येऊन मला विचारायचे, ‘तुमचे मिशन कधी सुरू होणार आहे?’ आणि माझ्या क्रू सदस्यांनी मला स्वाक्षरी करायला लावली की जेव्हा जेव्हा गगनयान निघून जाईल तेव्हा तुम्ही आम्हाला प्रक्षेपणासाठी आमंत्रित कराल,” तो म्हणाला.
पंतप्रधान मोदींनी त्यांना विचारले, “तेथे पोहोचणारा पहिला भारतीय म्हणून, तुमचे काय विचार आहेत? आणि लोक कोणत्या प्रकारचे प्रश्न विचारतात?” शुक्ला यांनी उत्तर दिले की रस प्रचंड होता आणि तो अंतराळ संशोधनात भारताच्या वाढत्या उंचीचे प्रतिबिंबित करतो.
पंतप्रधानांनी अंतराळातील इतक्या लांब प्रवासानंतर झालेल्या शारीरिक बदलांबद्दलही विचारपूस केली. शुक्ला म्हणाले, “तिथले वातावरण खूप वेगळे आहे. एकदा आपण अंतराळात पोहोचलो की, आपण आपले सीटबेल्ट काढून कॅप्सूलच्या आत फिरू शकतो. हृदयाचे ठोके कमी होतात, पण शरीर ३-४ दिवसांत जुळवून घेण्यास सुरुवात होते. पण जेव्हा आपण पृथ्वीवर परततो तेव्हा शरीराला पुन्हा जुळवून घेण्यास वेळ लागतो. मी निरोगी असूनही, मी नीट चालू शकत नव्हतो. लोकांना मला आधारासाठी धरावे लागत असे.”
मूग आणि मेथीच्या प्रयोगांबद्दल विचारले असता, शुक्ला यांना अंतराळातील अन्नाचे आव्हान सांगितले. “अंतराळ स्थानकावर अन्न हे एक मोठे आव्हान आहे; जागा कमी असते आणि माल महाग असतो. तुम्ही नेहमीच कमीत कमी जागेत शक्य तितक्या कॅलरीज आणि पोषक तत्वे पॅक करण्याचा प्रयत्न करता आणि प्रत्येक प्रकारे प्रयोग चालू असतात.”ते वाढण्यास खूप सोपे आहेत आणि त्यांना खूप कमी संसाधनांची आवश्यकता आहे, फक्त थोडेसे पाणी, आणि ते फक्त ८ दिवसांत अंकुरतात. हे आपल्या देशाचे काही रहस्य आहेत.”
पंतप्रधान मोदींनी शुक्ला यांना एकेकाळी “टॅग जीनियस” म्हटले जात होते याची आठवण करून दिली आणि त्यामागील कारण विचारले. शुक्ला म्हणाले, “…जेव्हा मी हवाई दलात सामील झालो तेव्हा मला वाटले होते की मला अभ्यास करावा लागणार नाही, परंतु त्यानंतर मला खूप अभ्यास करावा लागेल. आणि चाचणी पायलट झाल्यानंतर, ते अभियांत्रिकीचे एक शाखा बनते. म्हणून मला वाटते की जेव्हा आम्ही या मोहिमेसाठी पोहोचलो तेव्हा आम्ही चांगली तयारी केली होती… हे अभियान यशस्वी झाले आहे, आम्ही परतलो आहोत, परंतु हे अभियान शेवट नाही, ही सुरुवात आहे …”
पंतप्रधानांनी भारतात ४०-५० अंतराळवीरांचा समूह असण्याची गरज यावर भर दिला. शुक्ला यांनी त्यांच्या स्वतःच्या प्रवासाचा आढावा घेत म्हटले की, आजची मुले त्यांच्या पिढीपेक्षा अंतराळवीर बनण्यासाठी जास्त आशावादी आहेत. “मी लहान असताना, राकेश शर्मा सर १९८४ मध्ये पहिल्यांदाच अंतराळवीर गेले होते, पण अंतराळवीर होण्याचे स्वप्न माझ्या मनात कधीच आले नाही कारण आमच्याकडे कोणताही कार्यक्रम नव्हता. पण यावेळी मी स्टेशनवर गेलो तेव्हा मी मुलांशी तीन वेळा बोललो. प्रत्येक कार्यक्रमात मुलांनी विचारले की मी अंतराळवीर कसा बनू शकतो? म्हणून मला वाटते की हे आपल्या देशासाठी एक मोठे यश आहे. आजच्या भारतात, त्यांना माहित आहे की ते शक्य आहे. आपल्याकडे पर्याय आहे आणि आपण ते बनू शकतो. आणि जसे तुम्ही म्हणालात, ही माझी जबाबदारी आहे, मला वाटते की मला माझ्या देशाचे प्रतिनिधित्व करण्याच्या अनेक संधी मिळाल्या आहेत आणि आता शक्य तितक्या लोकांना या पातळीवर घेऊन जाणे ही माझी जबाबदारी आहे.”
पंतप्रधान मोदी पुढे म्हणाले, “अंतराळ स्थानक आणि गगनयान. ही आमची मोठी मोहीम आहे. तुमचा अनुभव त्यामध्ये खूप उपयुक्त ठरेल.” शुक्ला यांनी अडचणींना तोंड देत असतानाही अंतराळ संशोधनासाठी सरकारच्या वचनबद्धतेचे कौतुक केले. “मला वाटते की कुठेतरी आपल्यासाठी खूप मोठी संधी आहे, विशेषतः चांद्रयान २ सारख्या अपयशांना न जुमानता दरवर्षी अंतराळ कार्यक्रम, बजेट टिकवून ठेवण्यासाठी आपल्या सरकारने जी वचनबद्धता दाखवली आहे त्यामुळे.
त्यानंतरही, आम्ही नाही म्हटले, आम्ही पुढे जाऊ. चांद्रयान ३ यशस्वी झाले. इतक्या अपयशांनंतरही, जर आपल्याला इतका पाठिंबा मिळत असेल आणि संपूर्ण जग हे पाहत असेल. आपल्याकडे क्षमता आहे, म्हणून आपण येथे नेतृत्वाची भूमिका घेऊ शकतो. तुम्ही अंतराळ निर्मितीमध्ये आत्मनिर्भरतेबद्दल बोललात… तर या सर्व गोष्टी एकाच प्रकारे जोडल्या गेल्या आहेत.यावर पंतप्रधान मोदी म्हणाले, “जर आपण ते स्वावलंबीपणे केले तर आपण चांगले करू.”
२५ जून रोजी फ्लोरिडा येथील केनेडी स्पेस सेंटर येथून प्रक्षेपित झालेल्या नासाच्या एक्सिओम-४ मोहिमेदरम्यान आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकात तीन आठवड्यांच्या वास्तव्यानंतर शुक्ला १५ जुलै रोजी पृथ्वीवर परतले. ते कॅलिफोर्नियाच्या किनाऱ्यावरून खाली उतरले आणि रविवारी नवी दिल्लीत पोहोचले. त्यांच्या या मोहिमेमुळे ते १९८४ मध्ये राकेश शर्मा यांच्यानंतर अंतराळात जाणारे पहिले भारतीय बनले.
